Binnen het project Grip op Onbegrip – met ervaringsdeskundigen is een inventarisatie uitgevoerd naar ervaringen met onbegrepen gedrag. De inventarisatie is opgezet om beter te begrijpen hoe onbegrip wordt ervaren, in welke situaties dit voorkomt en wat de impact ervan is. De uitkomsten bieden inzicht in terugkerende patronen en vormen een belangrijke basis voor verdere verdieping binnen het project.

Onbegrip ontstaat vaak in contact met naasten

Uit de inventarisatie komt een duidelijk en consistent beeld naar voren: onbegrip wordt vooral ervaren in contact met mensen die dichtbij staan, zoals familie, partners en vrienden. Deelnemers geven aan dat hun gedrag regelmatig anders wordt geïnterpreteerd dan zij het zelf beleven. Gedrag dat voor henzelf bedoeld is om spanning te reguleren of overzicht te bewaren, wordt door de omgeving soms opgevat als onwil, afstandelijkheid of desinteresse. Juist omdat deze relaties belangrijk zijn, wordt het onbegrip als extra belastend ervaren.

De emotionele impact van onbegrepen gedrag

De antwoorden laten zien dat onbegrip verschillende gevoelens kan oproepen, waaronder verdriet, boosheid, onzekerheid en machteloosheid. Meerdere deelnemers geven aan dat onbegrip kan leiden tot terugtrekgedrag, het aanpassen van gedrag of het vermijden van contact. Daarmee heeft onbegrip niet alleen invloed op relaties, maar ook op het dagelijks functioneren en het gevoel van welzijn.

Wat vaak niet wordt gezien

Een terugkerend thema in de inventarisatie is dat de omgeving vooral reageert op zichtbaar gedrag, terwijl wat daaronder speelt minder wordt gezien. Deelnemers benoemen onder meer innerlijke spanning, moeite met emotieregulatie, angst voor controleverlies en ervaringen uit het verleden die geraakt worden. Wanneer deze onderliggende laag niet wordt herkend of erkend, neemt de kans op misverstanden en verdere afstand toe.

Zich begrepen voelen maakt verschil

Tegelijkertijd laten de bevindingen zien hoe groot het verschil is wanneer iemand zich wél begrepen voelt. Deelnemers geven aan dat luisteren zonder oordeel, erkenning van hun beleving en rust in contact bijdragen aan meer vertrouwen en openheid. In de inventarisatie is een samenhang zichtbaar tussen zich begrepen voelen en het ervaren van meer rust en ruimte in het omgaan met lastige situaties. Het gaat daarbij minder om oplossingen en meer om erkenning en serieus genomen worden.

Begrip als tweerichtingsproces

Opvallend is dat veel deelnemers aangeven bereid te zijn om ook het perspectief van hun omgeving te verkennen, mits hun eigen ervaring eerst wordt erkend. De bevindingen wijzen erop dat begrip zich ontwikkelt als een tweerichtingsproces: erkenning van de eigen beleving vormt een voorwaarde om open te staan voor het perspectief van de ander. Wanneer die erkenning ontbreekt, blijft onbegrip vaker bestaan.

Betekenis voor het project

De resultaten van deze inventarisatie laten zien dat onbegrepen gedrag een terugkerend en betekenisvol thema is. Ze onderstrepen het belang van het expliciet bespreken van beleving, gedrag en perspectieven, zonder oordeel of schuldtoewijzing. Deze inzichten sluiten aan bij de praktijkervaring van ervaringsdeskundigen en vormen de basis voor verdere ontwikkeling en toepassing binnen het project Grip op Onbegrip – met ervaringsdeskundigen.

– Dit artikel maakt onderdeel uit van het ZonMw-project Grip op Onbegrip –